Het nieuws was bezig, dus veel werd er niet gepraat. Wat later zei mijn grootmoeder toch: “Ik was de garage aan het kuisen en ik zie in de verte een man van deur tot deur gaan. Ik leg alles neer en ga de deuren op slot doen, ook die van het washok. Terwijl ik de garage terug aan het kuisen was, kwam hij af. Een man van rond de vijftig. Twee pakken wafels had hij vast, zogezegd om te verkopen.”

Toen ik haar vroeg voor welke vereniging hij verkocht, zei ze iets van een jeugdtrainer. Het maakte niet echt veel uit. Ze had er bang van gekregen. Dat merkte ik weer toen ik naar huis vertrok en op een gesloten deur stuitte. “Ah, ja,” zei mijn grootmoeder, “ik doe nu altijd de deur op slot. Je weet maar nooit.” Ik zei dat men nooit wist.

Terwijl ik wegreed, deed ze teken dat ik moest stoppen. “Bedankt voor de vidée!” zei ze, “nu moet ik morgen niet koken.”

Hier ontlopen kleuren het copyright
op posters van Van Gogh en tuinen
onderhouden eeuwen ongeroerd

Hier stond de loze zonder blad
tussen lege lijsten, gele gevels
waar talent niet hoort en de vrouw
een jaar geen bloesems bracht.

Het is de mens die hier verslijt
het groen vergeelt
het grijs vervaagt

(niet zonder titel)

Ik kom niet waar jij mij verwacht
rond je zwevend en paardans schuddend
ik zal je niet meer zien, noch jouw brieven
lezen. De zee voert geen schelpen uit
en jonge honden vangen bot in zand.

Ik zie je kijken om niets te zien, om mij
niet te zien. En je wilt dat ze je
negeren, want altijd zijn er anderen.
Ze jutten strand en verzamelen. Je

moet het leren vanuit een ooghoek
vinden dat ik je zag toen
je niet naar mij keek. Ik lag
in duinen op niets te wachten

voor jou.

Mijn zus en ik spelen al sinds kindheugnis gezelschapsspellen. Nu is dat niet anders. Wanneer zij komt voor het bezoek of ik ga uit verveling, spelen we een spel. De laatste tijd gaat het om Agricola, dat behoeft geen uitleg. Zolang ik weet verliest ze van me (met uitzondering van één keer waarna ik het spel stukscheurde en onder tafel kroop) en dat gaat goed zo. De laatste keer, echter, wilde ze enkel spelen als ze mocht winnen. Zoiets is snel toegezegd “Natuurlijk mag je winnen,” je moet er alleen goed voor spelen. 

Ze verloor. 

Nu moet je weten dat we beide al de leeftijd van volwassenen bereikten (al krijg ik nog jongerenkortingen her en der) en dat we het leven dus al van meerdere kanten kunnen bekijken (dat moet als je volwassen bent, meer nog dan een leeftijd bereikt hebben). Toch riep m’n moeder me onlangs bij haar.

“Ik begrijp niet dat je zus nog altijd met jou wil spelen,” zei ze, “en geloof me, eerdaags komt er ruzie van.” Mijn moeder leeft van ruzie en de spanningen die ervoor plaatsvinden, meer nog dan van het geluk zelf. Haar opmerking was dus weinig verrassend, maar ze voegde toe: ”Waarom laat je haar eens niet winnen, hm?”

Het is in zulke bewoordingen dat ze haar liefde toont, mijn moeder.

Sinds kort speel ik Memoire ’44, een bordspel, waarbij je bekende slagen uit ’44 moet naspelen op je eigen tempo en tactiek. Ik win zelden. Het had handig geweest als ik de Gaza-oorlog van nabij bestudeerd zou hebben, maar ook dat deed ik niet.

Ik las over de Heuvel van de Schande en over gevangenen die vrijgelaten werden om te schieten voor het vaderland. Er waren velden vol poppies en brieven aan het lief, maar ik was er niet bij.

Een revolutie begint in de zomer, wanneer de mensen het niet koud hebben. Persoonlijke warmte primeert altijd op het grotere goed. En wie misschien hebben wij, de mensen van vandaag, het niet warm genoeg. Mijn zin om te revolteren is er niet. Dat spijt me.

Het is moeilijk om een gedicht te schrijven als je geleidelijk aan ontdekt dat je waarheid een groter goed is dan je aanvankelijk denkt.

Het daagde plots bij me dat non-fictie vaak oorlog is. Vooral WereldOorlog 2 dan. Bij non-fictie denk ik steevast aan medische of wetenschappelijke dingen, maar blijkbaar is oorlog als non-fictie een veel groter gegeven. Dat wil ik er ook in stoppen, in het gedicht. Oorlog als non-fictie, zelfs al is het fictie.

Misschien is een oorlog echt leven, over( )leven.

Wat ik echter het frappantst vond, was het ontbreken van hoeren. Leopoldsburg is al sinds de 19e eeuw een kamp, maar er is geen bar overgebleven. Geen sporen van plezier. Misschien is het iets Kempisch om het plezier te verwijderen. Daar moet ik naar op zoek.

Nu ga ik een gedicht maken. Ik zag een zwart-wit foto waarop een vader met das en kind in het gras lag. Hij op zijn zij, zij lag op haar buik. Ze waren van plan witte bloempjes te plukken. Ze lachten allebei. Een onderschrift zei dat het 1942 was, meer was er niet te zien. Ik had er nooit bij stilgestaan dat er in een oorlog ook tijd was om op gras te liggen, dat er witte bloempjes waren en dat er überhaupt gelachen kon worden.

Ik maakte nooit een oorlog mee. Hoogstens hoorde ik er wat van op televisie, van oudere mensen die willen aantonen hoe goed het nu is, en in films. Voor mij was een oorlog een tijd waarin het leven stil staat, waar je vooral binnenshuis leeft en gekluisterd aan de radio zit, wachtend op nieuws. Een tijd waar je aardappelschillen eet en voortdurend bommen lijkt te horen. Het laatste wat daar bij hoorde, was een plaatje van hoogst gelukkige mensen, vrij van zorgen. De foto was te koop, maar ik kocht hem niet. Op een manier leek hij onecht.